Kiedy odchodzi bliska osoba, prędzej czy później pojawia się pytanie o formalności związane ze spadkiem. Właśnie wtedy najczęściej słyszymy określenie „sprawa spadkowa”. Co jednak faktycznie kryje się pod tym pojęciem? Czy jest to podział majątku, czy jedynie formalne potwierdzenie praw spadkobierców?
Co to jest sprawa spadkowa?
Określenie „sprawa spadkowa” nie jest pojęciem ustawowym i może obejmować różne postępowania związane z dziedziczeniem, m.in.:
- postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku,
- postępowanie o dział spadku,
- sprawę o zachowek,
- sprawę o niegodność dziedziczenia.
W praktyce, w większości przypadków sprawa spadkowa to postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, czyli postępowanie, w którym sąd ustala, kto dziedziczy po zmarłym i w jakim zakresie.
Na czym polega postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku?
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma jeden podstawowy cel:
👉 ustalić, kto i w jakiej części dziedziczy po zmarłym.
W toku tego postępowania sąd:
- ustala krąg spadkobierców,
- bada, czy spadkodawca pozostawił testament,
- sprawdza, czy któryś ze spadkobierców odrzucił spadek,
- wydaje postanowienie potwierdzające prawa do spadku.
Czego sąd NIE robi w tej sprawie?
Warto podkreślić, że w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd:
- nie ustala składu majątku spadkowego,
- nie dzieli spadku pomiędzy spadkobierców.
Podział majątku następuje dopiero w odrębnym postępowaniu, czyli w sprawie o dział spadku.
Jaki sąd jest właściwy w sprawie spadkowej?
Zgodnie z art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do:
- Sądu Rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy,
a jeżeli: - nie da się ustalić ostatniego miejsca pobytu w Polsce – do sądu miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (tzw. sąd spadku).
O co pyta sąd w sprawie spadkowej?
Nie istnieje zamknięty katalog pytań, które zawsze padają na rozprawie spadkowej. Sąd dostosowuje pytania do konkretnego stanu faktycznego sprawy.
Jednak część pytań jest standardowa i wynika z tzw. zapewnienia spadkowego, czyli ustnego oświadczenia składanego przez spadkobiercę przed sądem.
Najczęstsze pytania sądu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku:
- Kiedy zmarł spadkodawca?
- Czy po zmarłym został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia?
- Jakie było ostatnie miejsce pobytu spadkodawcy?
- Jaki był stan cywilny spadkodawcy w chwili śmierci?
- Kiedy zmarł małżonek spadkodawcy?
- Czy spadkodawca posiadał dzieci?
- Czy dokonał przysposobienia (adopcji)?
- Czy któreś z dzieci zmarło przed spadkodawcą?
- Czy rodzice spadkodawcy żyją?
- Czy zmarły pozostawił testament?
- Czy którykolwiek ze spadkobierców odrzucił spadek?
Spadkobierca powinien odpowiadać zgodnie ze swoją wiedzą. Jeżeli czegoś nie wie – powinien to wyraźnie zaznaczyć.
Czy obecność na rozprawie spadkowej jest obowiązkowa?
Tak – co najmniej jeden ze spadkobierców musi stawić się osobiście na rozprawie w celu złożenia zapewnienia spadkowego.
Zapewnienia spadkowego:
- nie można złożyć przez pełnomocnika,
- nie można zastąpić go pismem procesowym.
Pozostali spadkobiercy nie zawsze muszą być obecni, ale zależy to od okoliczności konkretnej sprawy.
Czy warto skorzystać z pomocy adwokata w sprawie spadkowej?
Choć wiele spraw spadkowych wydaje się prostych, w praktyce często pojawiają się komplikacje, takie jak:
- trudności w ustaleniu kręgu spadkobierców,
- brak kontaktu z innymi uczestnikami postępowania,
- problemy z doręczeniem pism sądowych,
- konieczność doręczeń komorniczych,
- obowiązek publikacji ogłoszenia wzywającego spadkobierców do udziału w sprawie.
Dodatkowo, błędy popełnione na etapie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku mogą mieć poważne konsekwencje w dalszych sprawach, np. przy dziale spadku lub sprzedaży nieruchomości.
Dlatego w wielu przypadkach pomoc adwokata w sprawie spadkowej pozwala uniknąć opóźnień, kosztów i problemów formalnych.